Ocena i adaptacja otoczenia fizycznego do potrzeb osób słabowidzących

Model funkcjonowania wzrokowego A. L. Corn

model corn

Każdy element modelu pozostaje w ścisłym związku z pozostałymi.  Trzeci  wymiar (czynniki zewnętrzne) to  najbardziej  elastyczne  elementy, podlegające bezpośredniej manipulacji i kontroli. Specjalista bada wpływ parametrów zewnętrznych na stopień sprawności osoby. Manipulując nimi próbuje uzyskać optymalne efekty w zakresie wykorzystania wzroku.

Czynniki zewnętrzne wpływające na widzenie:

1.    Oświetlenie

Światło, to jeden z trzech czynników warunkujących widzenie w ogóle; pozostałe dwa, to prawidłowo działający układ wzrokowy oraz obecność obiektów, na które można patrzeć.
Ilość i jakość światła można kontrolować.
Najlepsze – naturalne.
Najkorzystniejsze sztuczne: światło mieszane:  jarzeniowe – do ogólnego oświetlenia np. klasy, korytarza; dodatkowo światło żarowe do pracy z bliska (doświetlanie). Połączenie to daje światło o pełnym widmie. Przy ocenie różnych źródeł światła ważne jest sprawdzenie, czy nie dochodzi do olśnień rażącym światłem. Ma to wpływ na komfort widzenia (świeci w oczy, pogarsza się wyrazistość widzenia, zagraża bezpieczeństwu). Olśnienia mogą być spowodowane zaburzeniami narządu wzroku np. albinizmem, achromatopsją oraz przez powierzchnie odbijające światło lub niekontrolowane światło słoneczne np. wypolerowane kafelki, błyszczące podłogi, blaty stolików, okna bez żaluzji, lustra.
Modyfikacje oświetlenia:
Dostosowanie ilości światła do indywidualnych potrzeb np.: przysłonięcie okna, obudowa żarówki osłaniająca całą żarówkę, przykrycie błyszczącego blatu stołu obrusem lub matą, świecącej podłogi chodnikiem, zmiana pozycji względem źródła światła, w klasie, ławka tyłem do okna, utrzymywanie stałego oświetlenia w całym budynku, noszenie szkieł absorbujących.

2.    Kontrast

Kontrast polega na różnicy jasności między dwoma sąsiadującymi ze sobą obszarami. Zwiększenie kontrastu między przedmiotem i jego tłem powoduje lepszą widoczność.            
Przykłady dostosowania: używanie jednolitych kolorów, a unikanie wzorów, używanie kolorów intensywnych, a unikanie pastelowych, umieszczanie jasnych kolorów na ciemniejszym tle lub  umieszczanie ciemnych przedmiotów na jaśniejszym tle.

3.    Barwa/kolor

Wiele osób słabowidzących ma zaburzenia widzenia barw, można mimo to posługiwać się kolorem, aby zwiększyć bezpieczeństwo i dostępność wielu funkcji związanych z pracą, nauką.
Kolory jaskrawe – najbardziej widoczne -  żółty, pomarańczowy.
Nasycone – jednolite, żywe kolory: czerwony, pomarańczowy, żółty, a nie pastelowe.
Kolor daje wskazówki takie jak: informacja o zmianie powierzchni lub poziomu, ostrzeżenie o niebezpieczeństwach (schody, prace drogowe), oznaczenie stosowane jest w celu lokalizacji, identyfikacji pomieszczeń, dokumentów itp.
Przykłady: oznaczenie pierwszego i ostatniego stopnia schodów jaskrawą farbą lub taśmą odblaskową, kontrastującą z kolorem posadzki; krawędzie drzwi, szafek, parapety, włączniki światła  oznaczone jaskrawym kolorem; duże powierzchnie malowane matowymi farbami o mocnych, czystych kolorach; tablica szkolna czarna lub ciemnozielona, matowa, gładka, dobrze oświetlona; jednobarwna wykładzina dywanowa; matowe, jednobarwne podkładki na blatach.

4.    Przestrzeń
Im bliżej oka znajduje się obiekt, tym większy się nam wydaje, ponieważ większy jest jego obraz na siatkówce. Zmniejszenie odległości obserwacji  jest obok dostosowania oświetlenia i kontrastu najczęściej stosowanym sposobem na poprawienie widzianego obiektu. Ważne są: liczba obiektów, wielkość obiektów, odległość (od oka i od siebie nawzajem), położenie w przestrzeni (pod, nad, za, między), stopień uporządkowania, obecność ruchu (zmienność)  czyli dostosowanie przestrzeni  do indywidualnych potrzeb osoby z dysfunkcją wzroku.


5.    Czas ekspozycji
Osoby słabowidzące potrzebują zazwyczaj więcej czasu na dostrzeżenie lub obejrzenie czegoś, niż widzący prawidłowo.
Tak więc wolniej, nie znaczy mniej skutecznie (tempo prezentacji). Ważne, ile czasu jest obiekt dostępny, jak długo osoba jest w stanie patrzeć  na wykonywaną czynność lub obiekt.

Elżbieta Kasprowicz, tyflopedagog


Konsultacje w zakresie oceny i adaptacji otoczenia do potrzeb uczniów słabowidzących:
Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna Nr 3 w Olsztynie
tel. 89 527 23 47