Elżbieta Kasprowicz, pedagog

Procesy myślenia i uczenia się odbywają się nie tylko w głowie. Wręcz przeciwnie, ciało gra integralną rolę w całej naszej aktywności intelektualnej. To zmysły naszego ciała karmią mózg informacjami z otoczenia, które są potrzebne do zrozumienia świata i z których korzysta się, aby tworzyć nowe możliwości. To ruch zwiększa możliwości poznawcze. Wrażenia odbierane poprzez oczy, uszy, nos, język, skórę i proprioceptory (receptory czucia głębokiego informujące o pozycji własnego ciała w przestrzeni) stanowią podstawę wiedzy. Niezależnie od tego, jak abstrakcyjne może wydawać się nasze myślenie, może być ono zamanifestowane jedynie poprzez użycie mięśni ciała np. mówienie, pisanie, używanie komputera, rysowanie, śpiewanie, poruszanie się z gracją w tańcu . Rozwój naszej wiedzy przebiega równolegle z rozwojem umiejętności, które wspierają i wyrażają tę wiedzę. Budując takie umiejętności używamy mięśni ciała, połączeń nerwowo – mięśniowych, a także ich połączeń ze szlakami poznawczymi. Ruch aktywuje połączenia nerwowe, tworząc z całego ciała instrument uczenia się.

Nauka, która zajmuje się ruchem to kinezjologia. Opiera się ona między innymi na wiedzy anatomicznej, fizjologicznej, psychologicznej. Głównymi jej celami są - wyjaśnienie związku między aktywnością fizyczną a stanem psychicznym i intelektualnym; odkrycie i usunięcie zakłóceń wewnętrznej równowagi organizmu, których źródłem może być stres, problemy z nauką, negatywne emocje…

Istnieje wiele rodzajów kinezjologii. Jednym z nich jest kinezjologia edukacyjna - Gimnastyka Mózgu Paula Dennisona. To metoda pobudzania naturalnego rozwoju dziecka i aktywizacji naturalnych mechanizmów pracy mózgu poprzez swobodny ruch. Wyróżnia się dwa zasadnicze typy ruchów. Typ pierwszy, to ruchy przekraczające linię środkową (utworzoną przez lewą i prawą stronę ciała). Przykładem może tu być np. praca oczu przy czytaniu, pisaniu, praca rąk w trakcie wykonywania jakiejś czynności. Ruchy te są efektywniejsze od innych, ponieważ integrują myślenie i ruch. Powodują uaktywnienie naturalnych mechanizmów i w związku z tym wielokrotnie zwiększają szybkość przekazywania informacji, umożliwiają swobodny rozwój funkcji psychofizycznych, zapewniają optymalną pracę układu nerwowego a także łatwość i spontaniczność uczenia się. Typ drugi, to jednostronne ruchy ciała, powodujące rozdzielenie myśli i ruchu. Mechanizm ten stanowi podstawę procesów upośredniania czynności przez znak lub symbol. Wymaga on wytężonej pracy umysłu, wysiłku i znacznej energii mózgu i ciała. „Zamraża” ruch i prowadzi do „ustatkowania” w zachowaniu, które jest potrzebne do skupienia świadomości w sytuacji zarówno uczenia się jak i stresu. Oba typy ruchów są konieczne, gdyż zapewniają dwa rodzaje mechanizmów, będących podstawą zarówno czynności poznawczej, jak i każdej innej. Ćwiczenia dzięki ich naturalności wykonuje się z łatwością, odczuwając zadowolenie z wysiłku fizycznego.

A oto kilka przykładów:

Ruchy naprzemienne

Ruch polega na jednoczesnym wyciągnięciu jednej ręki w kierunku przeciwnej nogi. Można wykorzystać własną inwencję i wymyślać wiele różnorodnych form tych ćwiczeń. Ćwiczyć można przy różnej muzyce - według upodobań. Docelowe są ruchy płynne, bardzo wolne.

Efekty ćwiczenia:

  • koordynują pracę rąk, zręczność,
  • wzrokowe, słuchowe, kinestetyczne przekraczanie linii środkowej,
  • poprawiają wymowę, pisownię, umiejętności słuchania, czytania i rozumienia,
  • koordynują lewą i prawą stronę ciała, poprawiają oddychanie i gibkość ciała,
  • ćwiczą lewe i prawe oko, usprawniają narząd wzroku, a także pracę narządów słuchu,
  • stymulują chłonność półkul mózgowych, ułatwiają opanowanie materiału i jego późniejsze odtwarzanie.

 

Pozycja Dennisona

Ćwiczenie składa się z dwóch części.
1. Wygodny siad, skrzyżowane nogi (stopy lewa na prawą lub odwrotnie). Ręce na krzyż, zaplecione dłonie, oparte o mostek. Zamknięte oczy i głęboki oddech, przyciskanie języka do podniebienia.
2. Powrót do normalnej pozycji, stopy oparte o podłogę, złożenie rąk tak, aby stykały się opuszkami palców, pozostanie w tej pozycji około dwóch minut, głęboko oddychając. UWAGA! Ćwiczenia te można wykonywać również leżąc lub stojąc.

Efekty ćwiczenia:

  • osiągnięcie stabilności emocjonalnej,
  • wzrost koncentracji i skupienia uwagi,
  • poprawna wymowa i umiejętność uważnego słuchania,
  • uaktywnia korę czuciową i ruchową jednocześnie w obu półkulach mózgu, język na podniebieniu - łączy układ limbiczny z płatami czołowymi.

 

Leniwe ósemki

Polega na wodzeniu kształtu położonej ósemki zawsze w kierunku od środka w lewo w górę. Środek ósemki musi być na wysokości naszego ciała, gdy ją rysujemy - na wysokości wzroku.
Należy wodzić raz jedną ręką, potem drugą i oburącz, jednocześnie wodząc wzrokiem za kciukiem ręki wodzącej, stopniowo zwiększając zasięg ruchu ramion, ale tak, żeby głowa nie poruszała się.

Efekty ćwiczenia:

  • koordynacja pracy narządu wzroku, wzrokowe przekraczanie linii środkowej,
  • wzmocnienie zakresu obwodowego pola widzenia,
  • poprawa ruchliwości gałek ocznych (podążanie wzrokiem za ręką),
  • kodowanie i odszyfrowanie informacji pisanej, usprawnianie czytania (wodzenie oczami od lewej do prawej strony),
  • czytanie i rozumienie ( skojarzenia pamięci długotrwałej),
  • zdolność odpoczynku mięśni oka podczas czytania,
  • eliminacje zaburzeń typu: przestawianie liter, sylab, wyrazów w czasie czytania i pisania.

 

Symetryczne rysowanie (oburącz)

Dowolne tzw. bazgranie jednocześnie obiema rękoma w taki sposób, jakby ręce były swoim własnym lustrzanym odbiciem (w powietrzu, na dużej płaszczyźnie, na tablicy itp.).

Efekty ćwiczenia:

  • stymulacja koordynacji: ręka - oko w różnych polach widzenia,
  • przekraczanie kinestetycznej linii środkowej, rozróżnianie lewej i prawej strony,
  • orientacja przestrzenna, wzrokowe rozróżnianie symboli, kształtów oraz ich kodowanie,
  • poprawne pisanie, wymowa, zdolność widzenia obwodowego, rozróżnianie kierunków,
  • świadomość swojego ciała.

Kiedy już zaczniemy wykorzystywać możliwości systemu umysł – ciało, proces uczenia się stanie się o wiele bardziej efektywny, odnawiający radość przychodzącą z odkrywania świata, naszego związku z nim oraz naszych nieskończonych możliwości twórczych. Gimnastyka Mózgu poprawia bowiem mielinizację połączeń pomiędzy dwiema półkulami oraz równowagę energii elektrycznej i procesów integrujących w całym mózgu.

Literatura:

  1. Goddar Blythe S. Program ćwiczeń integrujących do zajęć z dziećmi ze specjalnymi potrzebami.
  2. Hannaford C.: Zmyślne ruchy które doskonalą umysł. Wyd.Oficyna Wydawnicza Medyk Wa-wa 1998
  3. Mańkowska I.: Kreowanie rozwoju dziecka. Wyd. Operon Gdynia 2005
  4. Materiały szkoleniowe: I i II stopień Brain Gym P. Dennisona
  5. Zwoleńska J.: Twórcza kinezjologia w praktyce. Wyd. KINED Warszawa 2002
  6. Zwoleńska J.: Radosna kinezjologia. Wyd. KINED Warszawa 2005